امید یزد

شورای حکام آژانس بین المللی اتمی روز جمعه، 27 نوامبر (6 آذرماه)، قطعنامه پیشنهادی محکومیت ایران به خاطر فعالیت مخفیانه در ساخت مرکز غنی سازی اورانیوم فردو را با اکثریت آرا تصویب کرده و از ایران خواست تا ساخت و ساز در این طرح را فورا متوقف کند.

پیش نویس این قطعنامه که هفته گذشته در جلسه نمایندگان کشورهای عضو گروه 1+5 متشکل از پنج عضو دایم شورای امنیت - آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه - و آلمان تهیه شده بود، به اجلاس شورای حکام ارائه شد، که نهایتا از سی و پنج کشور عضو شورای حکام، بیست و پنج کشور به این پیش نویس رای مثبت، سه کشور رای منفی و شش عضو دیگر رای ممتنع دادند. در واکنش به این اقدام، علی اصغر سلطانیه نماینده ایران در آژانس اعلام کرد که تصویب این قطعنامه بر اساس انگیزه های سیاسی بوده و اعلام کرد که «ما حتی به یک کلمه از این قطعنامه عمل نخواهیم کرد».

نکته ای که در باره صدور این قطع نامه باید مورد توجه قرار داد نه محتوای قطع نامه تصویب شده بلکه ماهیت و فرایند صدور این قطع نامه می باشد. برای توضیح این نکته باید توجه داشت که مسئولین سیاست خارجی ایران در زمینه پرونده هسته ای تمام تلاش خود را بر باقی نگه داشتن بحث های پرونده در چارچوب اصول حقوقی و فنی متمرکز نموده بودند. این حرکت که از زمان دولت اصلاحات شروع شده بود به خوبی توانست قدرتهای بزرگ و دیگر اعضای آژانس را متقاعد کند. درنتیجه پرونده در مسیر حقوقی و فنی خود حرکت نموده و روندهای مطلوب پیگیری شد و هیچ قطعناه ای علیه ایران صادر نگردید. در اوایل ریاست جمهوری احمدی نژاد و ریاست لاریجانی بر شورای امنیت ملی نیز این سیاست پیگیری شده و تا زمانی که اقدامات افراطی دولت شروع نشده بود، ایران مدعی می شد که این ایالات متحده و همپیمانانش هستند که مسیر پرونده را منحرف کرده و آن را وارد فاز های سیاسی و امنیتی ( منظور شورای امنیت سازمان ملل متحد است) کرده اند.

با ورود پرونده هسته ای به شورای امنیت ایران همچنان خواهان بازگشت پرونده به شورای آژانس حکام شد. چرا که ایران در آژانس قدرت رایزنی بیشتر ی داشته و می توانست از طریق شیوه اقناع روندهای مطلوب خود را پیگیری کند. از طرفی نظام اجماع در آژانس این نوید را می داد که ایران از طریق اعمال یک دیپلماسی کارآمد و پویا می تواند جلوی روندهای نا مطلوب را بگیرد.

اما قطع نامه صادر شده در روز جمعه نشان داد که ایران مانند سابق قادر نیست حتی در روندهای حقوقی نیز موفق باشد. براساس گزارش های ارسال شده ، از سی و پنج کشور عضو شورای حکام، بیست و پنج کشور به این پیش نویس رای مثبت، سه کشور رای منفی و شش عضو دیگر رای ممتنع دادند.

علاوه بر این باید گفت که سیاست ایران که تا کنون مدعی بود پرونده از مسیر اصلی اش منحرف شده و باید با آژانس برگردد، دیگر کارساز نبوده و نشان می دهد که قدرتهای بزرگ به خوبی توانسته اند ایران را خلع سلاح نمایند. نگاهی به واکنش کاخ سفید در مورد تصویب این قطع نامه ما را به درک بهتری نایل می سازد.

کاخ سفید پس از تصویب، قطعنامه شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی علیه ایران را «پیشرفتی مهم» برای باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا در عرصه سیاست خارجی ارزیابی کرده و گفت: « شورای حکام آژانس پیامی محکم و روشن فرستاده است که جامعه بین المللی در برابر نافرمانی ایران متحد است».

در نتیجه صدور این قطع نامه (هرچند به ناحق و غیر اصولی) را می توان ورود اساسی قدرت های بزرگ آن هم به طور مشترک به پرونده اتمی دانسته که از این راه می کوشند ایران را در بهره گیری ار ابزارهای حقوقی خلع سلاح تمایند. به این موارد اجماع صورت گرفته در قدرتهای 5+1 را نیز باید اضافه کرد که این خود پیامی آشکار برای ایران دارد که دیگر نمی تواند از اختلاف چین و روسیه در برابر غرب بهره ببرد.